Perry PierikUitgever, historicus, gepromoveerd op Karl Haushofer en de geopolitiek, schilder, schrijver en veellezer.

Louter genot is het tweede deel van Hans Düttings driedelige serie dagboeken. Al is Dütting een workaholic, toch heeft hij ook nog tijd over voor de aangename dingen in het leven, zoals hij al liet weten in zijn eerste openhartige dagboek: Wijn, vrouwen en plezier. De dagboeken van Dütting hebben structuur, het is een doorlopend verhaal over vrouwen, lekker eten, wijn, schrijven, schrijvers, muziek, ergernissen, film, erotische fantasieën en werkelijkheid. Hij noemt de dingen bij de juiste naam, zoals het hoort in een dagboek. Een fragment:

‘Echt herfstweer, koud in huis, dus de verwarming hoger gezet, twintig graden in huis is genoeg. Ik denk veel aan Japan. Mijn studieboek Quick and easy Japanese naast mijn bed gelegd, neem voor het slapen gaan nog even wat lesjes door. Belangrijk bij aankomst is “Ryoken kensa”: paspoortcontrole, en vooral: “Nimotsu hikitori”: bagage claimen, want voor je het weet ben je alles kwijt. Het Japanse woord voor kut weet ik al jaren, dat was het eerste wat ze mij in Japan leerden: “Omanku.” Een poes heet in het Japans: “Neko.” Dus de “Omanko” van de “Neko”. Het is me wat.’

Wat een week in boekenland: eerst slecht nieuws rond VBK-groep, en nu weer Selexyz. Tijd daarom voor wat goed nieuws: zoals het feit dat er nog altijd hele mooie boeken uitkomen bij uitgeverij Aspekt, zoals de Heinrich Mann biografie van Margreet den Buurman, goed ontvangen en veel besproken. Ook verschenen er twee prachtige titels over de Katharen, door Wellinghof en Ankie Nolen. De een in romanvorm: Burcht van de vrede, de ander als non-fictie: Kruistocht tegen de Katharen. Paus en vorst worstelden met de nieuwe religie, met z’n zuiverheidssterven. De brandstapels moesten uitkomst bieden!

Veel aandacht was en is er ook voor Ik hield van jou van Jos Barenbrug. Dit boek is een unieke ode aan de liefde. Eigenlijk ken ik geen ander voorbeeld dat zo openhartig is. Het is ook opvallend hoeveel reacties er op dit boek bij de uitgeverij binnenkomen. Zelf ben ik inmiddels in een langere briefwisseling met dr. Herman Langeveld, rond oud premier Colijn. In het boek Friedrich Knolle, bekentenissen van een SD-officier wordt melding gemaakt van het feit dat Colijn gevoelig was voor gunsten en beloningen, en dat dit een smet werpt op zijn reputatie. Met name over de zaak of Colijn nu wel of niet gedurende de Eerste Wereldoorlog voor Engeland spioneerde staat ter discussie. Hierover is het laatste woord nog niet gesproken. Duidelijk wordt wel in het boek dat Colijn, anders dan Langeveld meende, betrokken was bij het verzet. Zijn naïeve houding hierin kostte veel leden van de zogenaamde Stijkel-groep het leven.

Kortom: een voorjaar vol boeken!

Perry Pierik

De vluchteling

Zijn camera werd een wapen tegen onrecht

Met bijdragen van Aad van den Heuvel, Cees Overgaauw, Fons de Poel, Pieter Varenkamp en Ton Verlind

Lajos Kalános is in Nederland een bekende en veel onderscheiden cameraman. Voor Tros, AVRO en vooral de KRO maakte hij indringende en aangrijpende reportages vanuit alle brandhaarden en rampgebieden van de wereld. Daarvan wilde hij verslag doen, om onrecht aan te kaarten en mensen wakker te schudden. Zijn gedrevenheid hangt samen met zijn bewogen levensgeschiedenis. Bij zijn 80ste verjaardag kijkt hij in deze autobiografie daarop terug.

Kalános wordt op 2 januari 1932 geboren in het dorp Simontornya op het Hongaarse platteland. Daar maakt hij als kind de gruwelen van de Tweede Wereldoorlog van nabij mee. Als student in Boedapest wordt hij beschuldigd van samenzwering tegen het communistisch regiem. Met de doodstraf in het vooruitzicht brengt hij vijf verschrikkelijke jaren door in verschillende gevangenissen. Kalános doet een mislukte vluchtpoging, ontsnapt ternauwernood aan zijn berechting als de Hongaarse opstand in 1956 uitbreekt. In de chaos slaagt hij er in naar Nederland te vluchten. Van mijnwerker en koffiejongen werkt hij zich op tot een van Nederlands meest bekende cameramensen op het gebied van oorlogsverslaggeving. In 2003 ontvangt hij de Nederlandse Academy Award voor zijn gehele oeuvre. “Kleurrijk, een vechtersbaas en een overlever”, zo typeert de jury hem daarbij.

Naast zijn eigen aangrijpende levensverhaal, opgetekend door Frans Tervoort, bevat dit boek ook bijdragen van de programmamakers Cees Overgaauw, Fons de Poel, Pieter Varenkamp en Ton Verlind. Zij beschrijven bijzondere, opzienbarende en vaak gevaarlijke reportages die ze met Lajos hebben gemaakt. Aad van den Heuvel schetst in een uitleiding de betekenis van deze vorm van tv-verslaggeving, waarmee sinds de jaren zeventig het wereldnieuws de Nederlandse huiskamer binnenkomt. De Hongaarse vluchteling Kalános neemt hierin een zeer belangrijke plaats in.

Johan van Beek: Weg van Leipzig      ISBN: 9789461530578

Als puber weigert Matthias Lehmann zich in het keurslijf van de kameraden van de DDR te laten hijsen. De socialistische heilstaat ontzegt hem het schoolexamen en in de zomer van 1989 sluit hij zich aan bij de burgeractivisten in Leipzig, die in de kerk een podium hebben om hun onvrede te verkondigen. Matthias ondervindt aan den lijve hoe andersdenkenden worden gecriminaliseerd, maar kiest er ondanks alle risico’s voor om te blijven en draagt zijn steentje bij aan de vreedzame revolutie die het halsstarrige regime en de muur doen omvallen.

De heldenstad Leipzig staat in de steigers, de ambitieuze Matthias grijpt zijn nieuwe kans om advocaat te worden en op te komen voor zijn landgenoten, die zwaar onder onrecht hebben geleden. Hij gaat een mooie toekomst met zijn jeugdliefde Jutta tegemoet. Toch ziet hij ook de tweedeling die onder de bevolking ontstaat na de hereniging van de oude en nieuwe deelstaten. En wanneer de jurist in wording het ware lot van zijn vader ontdekt, staat zijn eigen wereld op zijn kop en wordt hij ongewild in de rol geduwd van executeur van de erfenis van de Stasi.

Johan van Beek (1961) werkt ruim 25 jaar als journalist voor regionale dagbladen, lokale weekbladen en speciale uitgaven. In zijn debuutroman “Weg van Leipzig” geeft hij een mooie sfeertekening van de DDR – het tijdsgewricht en de politieke spanningen – gespiegeld aan het privéleven van mensen.

Wat zo opvallend is aan Morris’ werk als historicus is dat niemand er zijn vooroordelen in bevestigd vindt, de schrijver zelf wel het minst, zo stelde David Remnick in een artikel in de New Yorker. Met hetzelfde streven naar objectiviteit dat steeds kenmerkend is voor zijn benaderingswijze, richt Morris zich hier op de erfenis in het heden van de gebeurtenissen van 1948 en de concrete opties voor de toekomst van Palestina en Israël.

Een staat, twee staten – de oplossing van het Israël/Palestinaconflict onderzoekt kritisch de geschiedenis van de doelstellingen van de Palestijnse Nationale Beweging en de Zionistische Beweging, bespreekt vervolgens de diverse voorstellen voor één of twee staten die door de verschillenden stromingen binnen die twee bewegingen gedaan zijn. Ook kijkt het naar de bereidheid – of gebrek daaraan – van beide bewegingen om tot een op compromis gebaseerde regeling te komen. Morris beoordeelt de uitvoerbaarheid en bruikbaarheid van de voorgestelde oplossingen in het licht van een complexe en bittere werkelijkheid. Gedurende heel zijn baanbrekende carrière is Morris van invloed geweest op onze inzichten in het Israelisch-Arabisch conflict. Ook hier weer vindt hij een nieuwe benaderingswijze hiervan.

“Morris is een van de meest gezaghebbende historici van het Israëlisch-Arabisch conflict. In zijn nieuwe boek komt hij met een nieuwe verklaring ervoor en met ideeën voor een oplossing.” – Walter Laqueur

“Somber, bondig, raakt precies de kern. ” – Elliot Jager in Commentary

“Ik raad ten zeerste aan Een staat, twee staten te lezen.”- Susie Linfield, TruthDig.com

Benny Morris doceert geschiedenis aan de Ben-Goerionuniversiteit in Israël. Hij heeft al vele boeken op zijn naam staan, waaronder 1948: A History of the First Arab-Israeli War , waarvoor hij de National Jewish Book Award won, Righteous Victims: A History of the Zionist-Arab Conflict, 1881-2001 en The Birth of the Palestinian Refugee Problem Revisited.

Eén staat, twee staten
CIDI Informatiereeks
ISBN 978-94-6153-138-4
Paperback € 17,95

De gaskamer van Schloss Hartheim, op zondag gesloten 

Synopsis

1935:

Heiligenhaus, een dorp in nazi-Duitsland.  Salomon Jacobs, weduwnaar van Luise Vos, vader van zes kinderen, waarvan één heel jong gestorven is, en grootvader van tien kleinkinderen. Salomon is zesentachtig jaar, bijna zevenentachtig. Hij voelt dat het einde van zijn leven dichtbij komt en denkt na over de jaren die voorbij zijn. Er was veel goeds, maar ook verdriet. Vooral over het verlies van zijn vrouw en van een jong kind. Maar Salomon maakt zich nu vooral grote zorgen. Zijn toekomst is voorbij, maar die van zijn kinderen en kleinkinderen dendert in een sneltreinvaart een lugubere duisternis tegemoet.

1 september 1935 sterft Salomon. Hij is de laatste van het gezin die een natuurlijke dood sterft. Vóór het einde van 1942 zijn al zijn kinderen en twee kleinkinderen vermoord. Het drama voltrekt zich langzaam. In december 1936 wordt Arthur Jacobs, zoon van Salomon en Luise, voor de eerste keer gearresteerd. Na een half jaar gevangenis wordt hij in juni 1938 weer gearresteerd. Nu moet hij op transport naar KZ Sachsenhausen. In 1938 moet Maria Jacobs, vrouw van Arthur Jacobs, verhuizen met haar drie kleine kinderen. Ze worden gedwongen om bij de joden Rosa en Karl Aaron op een zolderkamertje te gaan wonen. Dit in verband met een komende ‘spontane actie’, bekend onder de naam Kristallnacht. Deze breekt los in de nacht van negen op tien november. Rosa en Karl Aaron worden een paar dagen later uit de Ruhr gevist, aan elkaar vastgebonden. Er volgt geen politie-onderzoek. Adèle, de jongste dochter van Salomon en Luise, wordt voor gek verklaard.  Ze heeft in de Kristallnacht luid staan schreeuwen voor haar ingegooide slaapkamerraam, terwijl ze met afschuw keek naar haar huisraad, die door de ramen op straat was gegooid. Ze wordt op 13 april 1939 naar een inrichting in Düsseldorf gebracht en daar vermoord met een spuitje.

Na de Kristallnacht leeft Maria Jacobs met haar drie kinderen overdag in het bos. Als het donker is, gaan ze naar bed op het zolderkamertje in het huis van Rosa en Karl Aaron. Eind maart 1939 vertrekken Klaus, Luise en Leni met een trein vol joodse kinderen naar Rotterdam, waar ze enige tijd in het asielcentrum Heyplaat blijven. Daarna volgt een verblijf van maanden in het Sint Jacobusgesticht in Eersel. December 1939 worden Luise en Leni naar het Maria-internaat in Amersfoort gebracht. Klaus vertrekt naar de Bisschoppelijke Nijverheidsschool in Voorhout. Maria Jacobs blijft achter in Heiligenhaus. Zij verhuist al gauw naar Düsseldorf om daar werk te zoeken en zich in te zetten voor de benodigde papieren voor haar man Arthur, die wil emigreren naar Brazilië. Hij zit nog steeds in KZ Sachsenhausen en heeft een verlofpas nodig. Daarvoor heeft hij een verzoek ingediend, maar het wachten is op een antwoord.

Maria Jacobs bezoekt haar kinderen in maart 1940 in Amersfoort. Daar wordt zij gearresteerd door de Nederlandse politie en aan de grens overgedragen aan de Gestapo. Na een nacht in een cel mag ze weer naar huis. Haar paspoort is ingenomen en in augustus moet ze in Düsseldorf voor de rechter verschijnen. Het Gestapo-dossier over Arthur Jacobs is bewaard, en bevat ook documenten over Maria Jacobs. Over de aanvraag van Arthur Jacobs voor een verlofpas ontstaat een briefwisseling tussen de Gestapo, de Regeringspresident in Düsseldorf en de burgemeester in Heiligenhaus. Deze briefwisseling maakt duidelijk dat de burgemeester van Heiligenhaus niet bepaald staat te springen om te helpen. In tegendeel. Hij laat zich vier keer aanmanen om de brieven van de Gestapo en de regeringspresident te beantwoorden. En de tijd dringt voor Arthur Jacobs. Een paar maanden later wordt hij naar KZ Dachau getransporteerd en daarna in 1941 naar KZ Sachsenhausen. In september 1941 komt hij weer terug in KZ Dachau, nu als geselecteerde voor de gaskamer van Schloss Hartheim.

Schloss Hartheim. Een gruwel. Een moord-Schloss. Wat hier gebeurt is uiterst geheim. De nazi’s vergassen hier geestelijk en lichamelijk gehandicapte mensen. Niemand mag dit weten. Het zijn namelijk hun eigen mensen, het zijn Duitse gehandicapte mensen. De familie wordt voorgelogen over tijd van overlijden, plaats en oorzaak. Operatie T4. Het vernietigen van “nutteloze opvreters”, onder de noemer van euthanasie. Dagelijks komen er bussen vol met mannen, vrouwen en kinderen. Enkele uren na aankomst van de mensen wordt de as van hun verbrande lijken in de Donau gekieperd. Het geheim lekt uit. Al gauw klinkt er luid protest in Duitsland. Er zijn in Schloss Hartheim al 18.000 mensen vergast, als vanuit Berlijn het bevel komt om te staken met “Aktion T4.”

Maar intussen zijn in verschillende concentratiekampen, onder andere in Dachau en in Mauthausen, gevangenen geselecteerd die door ziekte en/of ondervoeding niet meer in staat zijn om te werken. Nutteloze opvreters dus. Ze worden nu in vrachtwagens naar Schloss Hartheim gebracht. Behalve op zondag. Dan is de gaskamer gesloten.

Intussen zijn Klaus, Luise en Leni helemaal vernederlandst. Hun moeder komt wel op bezoek, maar niet zo vaak. Tijdens zo’n bezoek zijn ze met zijn allen in Voorhout bij Klaus, en leven ze in een spreekkamertje van de Bischoppelijke Nijverheidsschool. En ze zijn gelukkig. Het laatste bezoek van Mutti is eind 1943. Dit is ook de laatste keer dat ze elkaar zien.

1942. KZ Dachau. In de nacht van zondag 25 januari op maandag 26 januari komt een Kapo in block 10-11-12-13-14-15-16-18-20-24, en brult daar nummers van gevangenen, honderd in totaal. Als de sodemieter moeten ze ‘rasch, schnell, schnell’ naar het bad rennen. In Block 15 schreeuwt hij de volgende nummers: 16296 en 15294, beiden ‘Bibelforschers’, (Jehova getuigen). Dan 18971, 26545, 14908 – nummers van drie homoseksuelen, vervolgens 27459, een ‘Schutzhaft Jude, daarna 27449, dit is het nummer van Arthur Jacobs.

De opgeroepen gevangenen strompelen slaapdronken achter de Kapo, richting bad. Daar krijgen ze speciale kleren, zogenoemde ‘Drillichanzüge’, die ze zonder ondergoed en mutsen moeten aantrekken. Ook krijgen ze houten pantoffels zonder sokken. Buiten is het ijzig koud, binnen dus ook. Heel vroeg in de ochtend worden de gevangenen naar buiten gejaagd en hardhandig in de al klaarstaande vrachtwagens geduwd. Ze staan dicht op elkaar op de laadbodem. De achterklep wordt dichtgesmeten en langzaam rijden de beide vrachtwagens over het spiegelgladde wegdek de duisternis in. Na een barre tocht van uren komen ze aan bij de houten poort van Schloss Hartheim. Eén vrachtwagen mag door de poort, de andere moet buiten blijven wachten. De chauffeur rijdt om het Schloss naar de zijkant. De deur van de vrachtwagen wordt geopend en vijftig broodmagere mannen, versteend door de kou, worden naar buiten gejaagd, een kleine deur door, het gebouw in, een donkere gang in en dan naar een kleedkamer. Iemand schreeuwt een bevel: “Uitkleden en de kleren op een stapeltje leggen. Schnell, schnell. En dan naar de opnamekamer.

En daar gebeurt het. Wat heeft dit te betekenen? Het is angstaanjagend. Het zal toch niet waar zijn! … Of toch? Ieder moet zijn mond wijd open doen en wie gouden vullingen in zijn tanden of kiezen heeft krijgt een markering op zijn rug. Ontzetting alom. De mannen gaan de ‘douche’ binnen… Wat nog nooit eerder is gebeurd, door geen enkel ander volk, in geen enkele andere oorlog door alle eeuwen heen, vindt hier plaats. Het is zo barbaars. Er komt gas naar binnen! Het is koolmonoxyde. Hier worden mensen vergast. Hier stikken mensen de vergassingsdood. Hier worden door de nazi’s in series massa’s mensen vermoord. Dit zijn serie-massamoordenaars! Zó diep is een volk nog nooit gezonken. De doodsstrijd duurt ruim veertig minuten.

5 mei 1945

Opeens is de oorlog voorbij. Een lange tijd overheerst de blijdschap om de teruggekregen vrijheid. Dan begint het lange wachten op een teken van Mutti. Maar er komt geen brief. Een jaar na de bevrijding komt er eindelijk, via het Rode Kruis, een kaart van Mutti. Dan blijkt ze ongeneeslijk ziek te zijn. Begin 1947 sterft Maria Jacobs. Ze heeft haar kinderen niet meer kunnen zien.

Luise Jacobs, De gaskamer van Schloss Hartheim, op zondag gesloten. Verschenen bij Aspekt, ISBN 10: 9461530714

Op donderdag 23 juni, om 12.00 uur,  is er op Amsterdam FM een interview over het boek ‘Friedrich Knolle, bekentenissen van een SD-officier’.  Bert van Galen houdt het interview met Perry Pierik en het is te beluisteren via www.amsterdamfm.nl of via FM 106.8

Zie ook de recensie over het boek door Annabel Verwer op www.boekbesprekingentweedewereldoorlog.wordpress.com

Bent u niet in de gelegenheid meteen naar het interview op Amsterdam FM te luisteren, dan kunt u het terug luisteren via:

http://www.salto.nl/streamplayer/ondemand_stads.asp?y=11&m=06&d=09&t=1200&s=0“  

Op het kalendertje kunt u datum en tijdstip aanvinken.

Nieuw boek: Anne Doedens/Jan Houter, De Engelse Furie isbn 9789461530981

Zaterdag 4 juni vond op Vlieland de presentatie plaats van het boek ‘De Engelsche Furie’, een heruitgave en hertaling van de Vlielander predikant Den Heussen. Het door dr. Anne Doedens en Jan Houter geschreven boek is een ooggetuigenverslag van de overval die een Engelse vloot deed op de Wadden.

Onder leiding van admiraal Robert Holmes vernietigden de Engelsen in 1666 een compleet dorp en gingen 170 Nederlandse koopvaardijschepen voor de kust van Vlieland in vlammen ten onder. Het was deze aanslag die Johan en Cornelis de Witt en Michiel Adriaenszoon de Ruyter stimuleerde om het jaar erop de Theems op te varen en de Engelsen een geduchte afstraffing te geven.

Verzoening

Bij de presentatie van het boek was niet alleen de commandant van de Nederlandse zeestrijdkrachten viceadmiraal Borsboom aanwezig, maar ook lieutenant commander Steve Hunt van de Royal Navy. Ook de majoor der mariniers Clemens Buter was bij de presentatie. Door de zonovergoten Vlielander Dorpsstraat liep een historisch gezelschap geüniformeerde marineofficieren naar de Nicolaaskerk. Het gezelschap werd begeleid door Jan Houter, de Maartensdijkers Anne Doedens en Gerben Stormbroek, bestuurders van Vlieland en Terschelling en bestuurders van de Vlielander kerk. De beide auteurs boden viceadmiraal Borsboom en commander Steve in de kerk het boek aan. Het werd 345 jaar na een Engelse aanslag bij Vlieland en op Terschelling een symbolische verzoening.

Situatie nu

Zowel admiraal Borsboom als commander Hunt benadrukten in hun dankwoord de voortreffelijke samenwerking tussen de Engelse en de Nederlandse marine nu. Het jaar 1666 is mede door dit boek niet vergeten, maar wel vergeven. Anne Doedens en Jan Houter benadrukten in hun reactie dat deze uitgave in feite de aankondiging is van het boek ‘Vlieland. Een Nederlandse Geschiedenis’, een grote studie over dit onderwerp die over twee jaar zal verschijnen.

Anne Doedens, Jan Houter, Gerben Stormbroek en hun hoge gasten voor de Nicolaaskerk na de plechtigheid.

De Gouden Strop, de prijs voor beste Nederlandstalige misdaadroman van het jaar, ging op 31 mei j.l. naar Gauke Andriesse voor ‘De handen van Kalman Teller.’

Andriesse verklaarde bij de prijsuitreiking dat hij zich heeft laten inspireren door een ander boek, dat gebaseerd is op echte gebeurtenissen. Hij vermeldde echter nergens de bron voor zijn inspiratie. Die bron was echter in 2007 als boek van P.P.M. Ruijs onder de titel “Medische missers juridisch gesjoemel, de zaak Brongers” al bekend bij de Volkskrant. Die zegde toen in ruil voor exclusiviteit bij uitgifte journalistieke aandacht toe, maar op 15 december 1997, daags vóórdat het boek in de winkel lag, werd het reeds geschreven artikel niet geplaatst. De dienstdoende eindredacteur Kruyt wilde geen opheldering geven. Door het plotselinge wegvallen van publiciteit (vanwege de exclusiviteitseis waren er geen vóórpublicaties of persberichten verstuurd) flopte het boek vlak voor kerstmis volledig. Van de paar verkochte exemplaren kwam er één terecht bij Gauke Andriessen. Die was er door geraakt en baseerde er zijn bekroonde misdaadroman op, nota bene ruim van media-aandacht voorzien.

Ruijs is als juridisch adviseur/onderzoeker al meer dan 15 jaar actief op het gebied van belangenverstrengeling binnen de rechtspraak. Grootste wapenfeit: rechters werden in 1997 wettelijk verplicht hun nevenfuncties openbaar te maken, hetgeen velen – zoals onlangs bekend werd – (FD 25/5) nog steeds vertikken. Over enkele gebeurtenissen uit zijn boek werden destijds kamervragen gesteld aan Donner, maar die ging achter ‘zijn’ rechters staan. Het zou netjes zijn geweest als Andriesse vooraf overleg zou hebben gehad, of aan bronvermelding had gedaan, maar per saldo is Ruijs veheugd dat “zijn verhaal” alsnog zo prominent naar buiten is gekomen. “De werkelijkheid is vaak bizarder dan wat je kunt verzinnen”, zei Andriesse. Dat zal pas echt duidelijk worden als de echte namen (en de echte afloop) achter deze schokkende gebeurtenissen alsnog bekend worden. Daarvoor wordt verwezen naar uitgeverij Aspekt ISBN 978905911 “Medische missers juridisch gesjoemel, de zaak Brongers.”