October, 2011


18
Oct 11

Schokkend boek van Luise Jacobs:

De gaskamer van Schloss Hartheim, op zondag gesloten 

Synopsis

1935:

Heiligenhaus, een dorp in nazi-Duitsland.  Salomon Jacobs, weduwnaar van Luise Vos, vader van zes kinderen, waarvan één heel jong gestorven is, en grootvader van tien kleinkinderen. Salomon is zesentachtig jaar, bijna zevenentachtig. Hij voelt dat het einde van zijn leven dichtbij komt en denkt na over de jaren die voorbij zijn. Er was veel goeds, maar ook verdriet. Vooral over het verlies van zijn vrouw en van een jong kind. Maar Salomon maakt zich nu vooral grote zorgen. Zijn toekomst is voorbij, maar die van zijn kinderen en kleinkinderen dendert in een sneltreinvaart een lugubere duisternis tegemoet.

1 september 1935 sterft Salomon. Hij is de laatste van het gezin die een natuurlijke dood sterft. Vóór het einde van 1942 zijn al zijn kinderen en twee kleinkinderen vermoord. Het drama voltrekt zich langzaam. In december 1936 wordt Arthur Jacobs, zoon van Salomon en Luise, voor de eerste keer gearresteerd. Na een half jaar gevangenis wordt hij in juni 1938 weer gearresteerd. Nu moet hij op transport naar KZ Sachsenhausen. In 1938 moet Maria Jacobs, vrouw van Arthur Jacobs, verhuizen met haar drie kleine kinderen. Ze worden gedwongen om bij de joden Rosa en Karl Aaron op een zolderkamertje te gaan wonen. Dit in verband met een komende ‘spontane actie’, bekend onder de naam Kristallnacht. Deze breekt los in de nacht van negen op tien november. Rosa en Karl Aaron worden een paar dagen later uit de Ruhr gevist, aan elkaar vastgebonden. Er volgt geen politie-onderzoek. Adèle, de jongste dochter van Salomon en Luise, wordt voor gek verklaard.  Ze heeft in de Kristallnacht luid staan schreeuwen voor haar ingegooide slaapkamerraam, terwijl ze met afschuw keek naar haar huisraad, die door de ramen op straat was gegooid. Ze wordt op 13 april 1939 naar een inrichting in Düsseldorf gebracht en daar vermoord met een spuitje.

Na de Kristallnacht leeft Maria Jacobs met haar drie kinderen overdag in het bos. Als het donker is, gaan ze naar bed op het zolderkamertje in het huis van Rosa en Karl Aaron. Eind maart 1939 vertrekken Klaus, Luise en Leni met een trein vol joodse kinderen naar Rotterdam, waar ze enige tijd in het asielcentrum Heyplaat blijven. Daarna volgt een verblijf van maanden in het Sint Jacobusgesticht in Eersel. December 1939 worden Luise en Leni naar het Maria-internaat in Amersfoort gebracht. Klaus vertrekt naar de Bisschoppelijke Nijverheidsschool in Voorhout. Maria Jacobs blijft achter in Heiligenhaus. Zij verhuist al gauw naar Düsseldorf om daar werk te zoeken en zich in te zetten voor de benodigde papieren voor haar man Arthur, die wil emigreren naar Brazilië. Hij zit nog steeds in KZ Sachsenhausen en heeft een verlofpas nodig. Daarvoor heeft hij een verzoek ingediend, maar het wachten is op een antwoord.

Maria Jacobs bezoekt haar kinderen in maart 1940 in Amersfoort. Daar wordt zij gearresteerd door de Nederlandse politie en aan de grens overgedragen aan de Gestapo. Na een nacht in een cel mag ze weer naar huis. Haar paspoort is ingenomen en in augustus moet ze in Düsseldorf voor de rechter verschijnen. Het Gestapo-dossier over Arthur Jacobs is bewaard, en bevat ook documenten over Maria Jacobs. Over de aanvraag van Arthur Jacobs voor een verlofpas ontstaat een briefwisseling tussen de Gestapo, de Regeringspresident in Düsseldorf en de burgemeester in Heiligenhaus. Deze briefwisseling maakt duidelijk dat de burgemeester van Heiligenhaus niet bepaald staat te springen om te helpen. In tegendeel. Hij laat zich vier keer aanmanen om de brieven van de Gestapo en de regeringspresident te beantwoorden. En de tijd dringt voor Arthur Jacobs. Een paar maanden later wordt hij naar KZ Dachau getransporteerd en daarna in 1941 naar KZ Sachsenhausen. In september 1941 komt hij weer terug in KZ Dachau, nu als geselecteerde voor de gaskamer van Schloss Hartheim.

Schloss Hartheim. Een gruwel. Een moord-Schloss. Wat hier gebeurt is uiterst geheim. De nazi’s vergassen hier geestelijk en lichamelijk gehandicapte mensen. Niemand mag dit weten. Het zijn namelijk hun eigen mensen, het zijn Duitse gehandicapte mensen. De familie wordt voorgelogen over tijd van overlijden, plaats en oorzaak. Operatie T4. Het vernietigen van “nutteloze opvreters”, onder de noemer van euthanasie. Dagelijks komen er bussen vol met mannen, vrouwen en kinderen. Enkele uren na aankomst van de mensen wordt de as van hun verbrande lijken in de Donau gekieperd. Het geheim lekt uit. Al gauw klinkt er luid protest in Duitsland. Er zijn in Schloss Hartheim al 18.000 mensen vergast, als vanuit Berlijn het bevel komt om te staken met “Aktion T4.”

Maar intussen zijn in verschillende concentratiekampen, onder andere in Dachau en in Mauthausen, gevangenen geselecteerd die door ziekte en/of ondervoeding niet meer in staat zijn om te werken. Nutteloze opvreters dus. Ze worden nu in vrachtwagens naar Schloss Hartheim gebracht. Behalve op zondag. Dan is de gaskamer gesloten.

Intussen zijn Klaus, Luise en Leni helemaal vernederlandst. Hun moeder komt wel op bezoek, maar niet zo vaak. Tijdens zo’n bezoek zijn ze met zijn allen in Voorhout bij Klaus, en leven ze in een spreekkamertje van de Bischoppelijke Nijverheidsschool. En ze zijn gelukkig. Het laatste bezoek van Mutti is eind 1943. Dit is ook de laatste keer dat ze elkaar zien.

1942. KZ Dachau. In de nacht van zondag 25 januari op maandag 26 januari komt een Kapo in block 10-11-12-13-14-15-16-18-20-24, en brult daar nummers van gevangenen, honderd in totaal. Als de sodemieter moeten ze ‘rasch, schnell, schnell’ naar het bad rennen. In Block 15 schreeuwt hij de volgende nummers: 16296 en 15294, beiden ‘Bibelforschers’, (Jehova getuigen). Dan 18971, 26545, 14908 – nummers van drie homoseksuelen, vervolgens 27459, een ‘Schutzhaft Jude, daarna 27449, dit is het nummer van Arthur Jacobs.

De opgeroepen gevangenen strompelen slaapdronken achter de Kapo, richting bad. Daar krijgen ze speciale kleren, zogenoemde ‘Drillichanzüge’, die ze zonder ondergoed en mutsen moeten aantrekken. Ook krijgen ze houten pantoffels zonder sokken. Buiten is het ijzig koud, binnen dus ook. Heel vroeg in de ochtend worden de gevangenen naar buiten gejaagd en hardhandig in de al klaarstaande vrachtwagens geduwd. Ze staan dicht op elkaar op de laadbodem. De achterklep wordt dichtgesmeten en langzaam rijden de beide vrachtwagens over het spiegelgladde wegdek de duisternis in. Na een barre tocht van uren komen ze aan bij de houten poort van Schloss Hartheim. Eén vrachtwagen mag door de poort, de andere moet buiten blijven wachten. De chauffeur rijdt om het Schloss naar de zijkant. De deur van de vrachtwagen wordt geopend en vijftig broodmagere mannen, versteend door de kou, worden naar buiten gejaagd, een kleine deur door, het gebouw in, een donkere gang in en dan naar een kleedkamer. Iemand schreeuwt een bevel: “Uitkleden en de kleren op een stapeltje leggen. Schnell, schnell. En dan naar de opnamekamer.

En daar gebeurt het. Wat heeft dit te betekenen? Het is angstaanjagend. Het zal toch niet waar zijn! … Of toch? Ieder moet zijn mond wijd open doen en wie gouden vullingen in zijn tanden of kiezen heeft krijgt een markering op zijn rug. Ontzetting alom. De mannen gaan de ‘douche’ binnen… Wat nog nooit eerder is gebeurd, door geen enkel ander volk, in geen enkele andere oorlog door alle eeuwen heen, vindt hier plaats. Het is zo barbaars. Er komt gas naar binnen! Het is koolmonoxyde. Hier worden mensen vergast. Hier stikken mensen de vergassingsdood. Hier worden door de nazi’s in series massa’s mensen vermoord. Dit zijn serie-massamoordenaars! Zó diep is een volk nog nooit gezonken. De doodsstrijd duurt ruim veertig minuten.

5 mei 1945

Opeens is de oorlog voorbij. Een lange tijd overheerst de blijdschap om de teruggekregen vrijheid. Dan begint het lange wachten op een teken van Mutti. Maar er komt geen brief. Een jaar na de bevrijding komt er eindelijk, via het Rode Kruis, een kaart van Mutti. Dan blijkt ze ongeneeslijk ziek te zijn. Begin 1947 sterft Maria Jacobs. Ze heeft haar kinderen niet meer kunnen zien.

Luise Jacobs, De gaskamer van Schloss Hartheim, op zondag gesloten. Verschenen bij Aspekt, ISBN 10: 9461530714