August, 2016


24
Aug 16

De slag in de lucht van Timosjenko

Er blijft veel te ontdekken over de Tweede Wereldoorlog. Van Klartext-Verlag ontving ik prachtige nieuwe titels ter recensie voor het Bulletin Tweede Wereldoorlog, waaronder een studie van Helmut Teufel e.a. over de Joden in Böhmen und Mähen (Tsjechië dus), onder de titel Avigdor, Benesch, Gitl (isbn 978-3-8375-1515-2). Het boek werd opgedragen aan de historicus Samuel Steinherz, die ten onrechte vergeten is. Hij kwam om het leven in KZ Theresiënstadt 1942.

Van eigen hand werk ik nu aan een boekje in de pocketreeks. Maarten Bakker is inmiddels bezig met de opmaak. Het gaat over de zogenaamde Tweede Slag om Charkov, mei 1942. De zomer was traditioneel het moment waarop Duitsland aanviel, maar Stalin wilde Hitler voor zijn. Generaal Timosjenko opende in 1942 met een pre-emptive strike. Een fragment uit de inleiding:

‘De Duitsers waren volop bezig met hun aanvalsplannen in het zuidelijke deel van het Oostfront, dat later dat jaar bij Stalingrad en in de Kaukasus zouden stranden. Midden in die voorbereidingen werden ze getroffen door een onverwacht en zeer ambitieus offensief van het Sovjet Zuid-westfront, onder bevel van generaal Timosjenko. De inspirator van dit offensief, waar meer dan 700.000 Sovjetsoldaten bij betrokken waren, was niemand minder dan Stalin zelf. Geheel in de lijn van de offensieve Sovjetstrategie, wilde Stalin het initiatief terugpakken en voorkomen dat de Duitsers de militaire operaties in de zomer konden dicteren.

Maar Timosjenko’s aanval was meer dan een verstoringsactie

Het was de bedoeling om het front in Oekraïne radicaal om te gooien en van Krasnograd naar het zuiden door te stoten, terwijl ondertussen de belangrijke industriestad Charkov werd heroverd. De aanval trof de Duitsers bij verrassing, maar de reactie was zeer alert. Twee pantserdivisies die in rust waren bij Charkov, werden direct ingezet voor een tegenstoot. De opmars ten zuiden van Charkov boekte grote terreinwinst en de Sovjetcavalerie brak door bij Krasnograd.

Timosjenko liet Moskou triomfantelijk weten dat de doorbraak was geslaagd maar Operatie Fridericus trok een streep door de rekening. Al voor de slag was het Oberkommando der Wehrmacht (het OKW) bezig geweest met de Russische front-uitstulping aan het Charkovfront. Het wegnemen ervan was een voorwaarde voor de start van het echte zomeroffensief. Nu de Russen hen voor waren, werd de operatie, in gewijzigde vorm, naar voren gehaald en de tegenaanval vanuit het zuiden en later ook vanuit het Noorden ingezet.

Wat volgde was een van de grootste nederlagen van het Rode Leger, dat opmerkelijk genoeg weinig aandacht heeft gehad van de geschiedschrijvers

Zo schreef bijvoorbeeld de bekende historicus Richard Overy er in zijn standaardwerk Russia’s War geen woord over. De Sovjets hadden hun eigen politieke redenen om te zwijgen, en voor het ijdele Duitse leger, dat nog relatief weinig tegenslag had gekend, was het wederom een nieuwe lauwerkrans. Wat men nog niet wist, was dat acht maanden later een groot deel van dezelfde troepen hun graf vonden in de ruïnes van Stalingrad.’ Mijn boek in voorbereiding is het verhaal van heroïek en tragiek.