22
Nov 17

Permafrost en de ‘dirty secret’ van Raqqa

Geopolitiek was lange tijd een ondergeschoven thema. Beladen door de oorlog, en misbruik, werd het gelijkgeschakeld aan foute ideeën. Sinds het einde van de Koude Oorlog is het echter weer in opkomst. De nieuwe bijzondere ontwikkelingen moesten immers geduid worden, en het vakgebied maakte zijn rentree. Zelf houd ik me al jaren met geopolitiek bezig, eerst via het boek Hitlers Lebensraum, later heruitgegeven onder de titel De geopolitiek van het Derde Rijk, en mijn dissertatie over Karl Haushofer, de grondlegger van veel moderne ideeën over geopoltiek. Recentelijk stuitte ik op het boek Permafrost, oppervlaktes – een trilogie deel 1 van Tom Zwitser. Dit was voor mij verrassend, een Nederlandse filosoof, uitgever, die meer dan 500 pagina’s schreef over de thematiek van de geopolitiek. Het werden spannende uurtjes met bijzondere ontdekkingen. Zwitser heeft een vaardige pen, zoveel is zeker, en heeft zich met enthousiasme op zijn onderwerp gestort.

Een onmetelijk onderwerp, die geopolitiek. Het gaat namelijk over alles… dat is ook het probleem van het vakgebied. Direct in het begin van het boek zie je Zwitsers strubbelingen met de definitie van geopolitiek. Hij is hiermee in goed gezelschap. Ook Karl Haushofer en zijn zoon Albrecht worstelden hun hele carrière met de definitie van het vakgebied, en kwamen er niet helemaal uit. Zwitser bedient zich vanaf bladzijde een van metaforen om het geheel in kaart te brengen. Het is bovenal een theorie van de staat en minder van het burgerschap. Machinaties staan centraal.  De massa zaait en oogst niet, maar consumeert. Hier komt ook een stukje ideologie om de hoek kijken. Volgens Zwitser is deze massa namelijk zielloos. Het liberalisme was geen eindfase van de geschiedenis, en geen door-ontwikkeling, we zitten in een permafrost van latente oorlog, waarbij de massa tegen zichzelf en tegen zijn omgeving ‘beschermd moet worden’. Zwitser duidt dit als de ‘geostrategische dynamiek’.  De permafrost aan de oppervlakte bestaat uit verkoelingen en verhitting, aangestuurd door de staat. De burger is dit zich allemaal amper bewust.

In deze Ortega Y Gasset achtige wereld wordt veel geheim verondersteld. De auteur spreekt over het topje van de ijsberg dat we allemaal kunnen zien, maar dat het gros van het geheel schuilgaat onder water. Dit is niet altijd zo geweest. De zojuist al even genoemde Karl Haushofer deed zijn leven lang zijn best het Duitse volk, dat hij naïef vond, te onderwijzen in de beginselen van de geopolitiek. Hij beschouwde de Duitsers als een ‘Landhütenvolk’, dat zich bijvoorbeeld niet bewust was van de invloed van de wereldzeeën. Hier kon Duitsland nog iets leren van de Britten. Maar dat de huidige politieke situatie veel vraagtekens oproept zal niemand ontkennen. De recente onthullingen dat IS mocht vertrekken uit Raqqa is een van die wonderlijke zaken die onder onze neus plaatsvinden, maar moeilijk zijn te duiden. (BBC onthulling: http://www.bbc.co.uk/news/resources/idt-sh/raqqas dirty secret) De vraag naar het grotere draaiboek zal veel discussie opleveren.

Hier zie ik ook de waarde van dit boek. Het stelt vragen, en komt met verklaringen en laat procedures zien, de grondbeginselen van… De kritiek hierop zal ongetwijfeld zijn dat er een koele (permafrost) sfeer rond dit geheel hangt, die zich natuurlijk moeilijk laat verenigen met de meer romantische denkers onder ons. Dit boek zal in zekere zin het negatieve imago bevestigen, terwijl de auteur oprecht probeert te duiden. Dit heeft alles te maken met door wiens ogen je naar de geschiedenis en de wereld kijkt. Dit boek behandelt de periode 1914 tot heden, en dan mag men er ook een zekere realistische (sommigen zullen ongetwijfeld stellen cynische) gedachte bij verwachten. De 20e eeuw was immers de meest gewelddadige in de menselijke geschiedenis, en dat terwijl we geneigd zijn deze tijd als ‘verlicht’ te beschouwen.

Er zitten bijzonder pareltjes in het boek. zoals de explosiviteit van het ressentiment. In mijn werk rond de politieke Islam heb ik daar ook meermaals op gewezen, al ontbreekt de metaforische  gelaagdheid van Zwitser. Dat is een niet te onderschatten motor achter de mobilisatie van de massa, om met Zwitser te spreken. Zo zet het boek je op vele fronten aan tot nadenken. Onder president Busch maakte de wereld kennis met de eendimensionale geopolitiek. Of dat echt het geval was, is de vraag na het lezen van dit boek. Er vanuit gaande dat de permafrost slechts zijn gladde, koude buitenkant laat zien, blijft veel verborgen. Dit boek leest zich niet als een detailstudie naar het hoe en waarom onder de waterlijn, maar gaat over de gevolgen van ‘de afschaffing van de mens’, de ‘sluier van onwetendheid’ en de ‘almacht van de Hobbesiaanse staat’, die demobiliseert hoe het uitkomt.

Toen ik permafrost dichtsloeg zette ik de verwarming maar een tikje hoger. Wat klopte er van het beeld van massamanipulatie in een wereld waar we de files nog niet konden regelen? Enfin. Er was veel om op de kauwen. Permafrost.

Tom Zwitser – Permafrost, een filosofisch essay over de westerse geopolitiek van 1914 tot heden

Oppervlaktes-een trilogie deel 1

ISBN: 9789492161-10-9

Blauwe Tijger

 

Laat een bericht achter